Zawarte w drewnie substancje odżywcze wracają powoli do obiegu dzięki działalności reducentów (saprotroficznych grzybów, bakterii), saproksylicznych bezkręgowców i powiązanych z nimi zależnościami pokarmowymi innych organizmów[1][3].
Wiele organizmów związanych z martwym drewnem to gatunki rzadkie (a nawet ginące) i chronione. Jest to związane z traktowaniem martwego drewna w lasach gospodarczych jako elementu szkodliwego[1], chociaż podejście to w ostatnich latach uległo pewnemu złagodzeniu[4].
Formy martwego drewna
Martwe drewno to zamarłe i obumierające drzewa (leżące lub stojące) i ich części oraz martwe części żywych drzew[2]. Wśród jego nazwanych form można wymienić:
Powyższe listy nie są całkowitymi i rozłącznymi podziałami form martwego drewna, a tylko spisami często używanych terminów.
Pojęcie martwego drewna w znacznym stopniu pokrywa się z anglojęzycznym terminem coarse woody debris (CWD) używanym w odniesieniu do stojących i leżących pni drzew, kawałków drewna, dużych gałęzi, grubych korzeni. Typowa minimalna średnica CWD w zależności od literatury wynosi od 2,5 do 15 cm[16].
Ilość martwego drewna w lesie
Według raportu końcowego wielkoobszarowej inwentaryzacji stanu lasów w Polsce za lata 2010–2014[17] miąższość drzew martwych stojących i leżących w przeliczeniu na jednostkę powierzchni jest znacznie wyższa w parkach narodowych niż pozostałych lasach, najniższa w lasach prywatnych:
Kategoria własności
Miąższość
Zasobność [m³/ha]
Miąższość drzew martwych [m³/ha]
[mln m³]
%
stojących
leżących
łącznie
%
W zarządzie Lasów Państwowych
1950,0
79,0
275
3,0
2,4
5,5
2,0
W zarządzie parków narodowych
64,6
2,6
349
17,7
19,7
37,4
10,7
W Zasobie Własności Rolnej Skarbu Państwa
8,4
0,3
276
4,3
3,5
7,7
2,8
Inne Skarbu Państwa
16,1
0,7
294
5,4
2,6
8,0
2,7
Własność gmin
27,2
1,1
323
3,3
3,4
6,8
2,1
Lasy prywatne
403,0
16,3
232
3,0
1,3
4,3
1,9
Ogółem
2469,2
100,0
269
3,3
2,6
5,9
2,2
W Polsce miąższość stojących i leżących martwych drzew wynosi więc 5,9 m³/ha[17]. Natomiast ilość zapewniająca warunki dla niezbędnej ilości destruentów, w zależności od typu lasu to od 50 do 200 m³/ha[18][19].
W Puszczy Białowieskiej charakteryzującej się wyjątkowo wysokim stopniem naturalności na jednym hektarze lasu jest 120 m³/ha leżącego martwego drewna, a wraz ze stojącymi martwymi drzewami i fragmentami pni 130–140 m³[1][19][22].
Rola martwego drewna w lesie
Źródło materii i energii saproksylicznej sieci pokarmowej
Materiał drzewny jest przekształcany w formy dostępne dla żyjących w nim organizmów, przede wszystkim przez grzyby[3].
Rozkładane przez nie drewno, jak i same grzyby oraz bakterie są pożywieniem detrytofagów (saprofagów), czyli wielu owadów oraz roztoczy. Wyłącznie grzybami odżywiają się mikofagi, są też gatunki grzybów pasożytujące na innych grzybach[3].
Martwe drewno jest niesłychanie istotnym ogniwem procesu krążenia materii. Makro i mikroelementy zgromadzone w martwym drewnie wracają powoli do gleby. Drewno jest ubogie w pierwiastki inne niż węgiel, ale w czasie procesu dekompozycji martwe drewno jest wzbogacane w istotne odżywczo pierwiastki, które są transportowane z zewnątrz przez grzyby[24][25]. Dzięki temu powstaje nisza pokarmowa, którą mogą wykorzystać ksylofagi[24][25]. Pierwiastki są koncentrowane w odchodach ksylofagów, ułatwiając dekompozycję martwego drewna[26]. W ten sposób biologicznie istotne pierwiastki są rozprowadzane w ekosystemie leśnym. Usuwanie martwego drewna z lasu zubaża więc bardzo znacząco środowisko[1].
Wiązanie nieprzyswajalnego dla roślin azotu atmosferycznego (oraz amoniaku w procesie nitryfikacji) przeprowadzają nie tylko bakterie występujące w grzybach żyjących w symbiozie (mikoryzie) z korzeniami żywych drzew. Azot atmosferyczny wiążą również bakterie występujące w martwym drewnie[1].
Środowisko życia
Martwe drewno dla wielu grzybów, roślin i zwierząt leśnych jest środowiskiem życia[1][3]. Najliczniejsze wśród nich są grzyby i owady[3]. W przypadku kręgowców pełni ono co najmniej jedną z trzech funkcji[16]:
miejsca rozrodu
bazy żerowej
schronienia
Grzyby
Wiele grzybów żyje w symbiozie z korzeniami żywych drzew (mikoryzie)[3], inne są organizmami saprotroficznymi rozkładającymi[3] materię organiczną, przede wszystkim masę drzewną, dostarczając w ten sposób roślinom substancji odżywczych. Te drugie (zwłaszcza bezblaszkowce należące do podstawczaków) mają enzymy umożliwiające im rozkładanie celulozy i ligniny, budujących drewno związków organicznych niedostępnych dla większości innych organizmów. Niedobór azotu grzyby uzupełniają dzięki symbiozie z mikroorganizmami. Część gatunków saprotroficznych występuje na martwym drewnie[1].
Niektórzy autorzy stosują termin gatunek saproksyliczny nie tylko w odniesieniu do bezkręgowców, ale jakichkolwiek gatunków zależnych w jakiś sposób od rozkładającego się lub skaleczonego drewna, co obejmuje również m.in. grzyby[3].
Martwe drewno jest kolonizowane kolejno przez następujące grupy gatunków grzybów[1]:
pasożytnicze, mogące przejść na saprotroficzny tryb życia (tzw. pasożyty i saprotrofy fakultatywne, dla odróżnienia od obligatoryjnych), zasiedlające żywe jeszcze drzewa i krzewy, np. hubiak pospolity, szaroporka podpalana, lakownica spłaszczona
Kolonizację przez grzyby ułatwiają mchy i wątrobowce, m.in. zatrzymując wodę[1].
Część gatunków grzybów jest związana z określonymi gatunkami drzew leśnych. Ponadto cechą wyróżniającą workowce jest rzadsze zasiedlanie drewna drzew iglastych[1].
Większość porostów to epifity, ale znaczna ich część jest gatunkami epiksylicznymi, z których niektóre są ściśle związane z martwym drewnem, np. górski czasznik modrozielony lub chroniony[27]granicznik tarczownicowy. Porosty są wykorzystywane jako bioindykatory do oceny stopnia zanieczyszczenia atmosfery oraz naturalności lasu i ciągłości procesów przyrodniczych. Większość gatunków z tej drugiej grupy występuje na martwym drewnie lub starych drzewach[1].
Do najpospolitszych mszaków tworzących zbiorowiska i skupienia na martwym drewnie należą np. wątrobowiecpłozik różnolistny oraz mchygeorgia jasna i łuskowiec Seligera. W przeciwieństwie do roślin naczyniowych wiele mszaków występuje wyłącznie na takim siedlisku, oprócz nich rosną też gatunki epifityczne oraz naziemne. Skład flory mszaków zależy od stadium rozkładu drewna[1].
Glony zasiedlają powierzchnię drzew, również martwych oraz dziuple zawierające wodę deszczową[1].
Owady saproksyliczne to najbardziej typowa dla lasu grupa owadów. Są one związane bezpośrednio z martwym drewnem lub też występującymi w nim grzybami albo innymi owadami. Największą liczbą gatunków saproksylicznych owadów (i nie tylko) charakteryzują się lasy naturalne, na przykład w Puszczy Białowieskiej. Do najliczniejszych należą chrząszcze. Wiele owadów saproksylicznych jest rzadkich i zagrożonych wyginięciem, uzależnionych od obecności odpowiedniej ilości martwego drewna[1].
Owady saproksyliczne są powiązane całą siecią zależności z innymi organizmami zasiedlającymi las. Na przykład są one pożywieniem dla ptaków i innych zwierząt, środowiskiem życia pasożytniczych i symbiotycznychnicieni, pierwotniaków, grzybów, bakterii, uczestnicząc w rozkładzie drewna ułatwiają wykuwanie dziupli ptakom[1].
Owady saproksyliczne podobnie jak pozostałe bezkręgowce z tej grupy są ważnym czynnikiem utrzymującym równowagę (homeostazę) ekologiczną, zwłaszcza dzięki rozdrabnianiu i mineralizacji drewna przy współudziale saprofitycznychmikroorganizmów, głównie grzybów, często przez nie też roznoszonych. W Europie największy udział w przeprowadzaniu tego procesu odgrywają kózkowate, w rejonach tropikalnych termity[1].
Kornik drukarz to jeden z najważniejszych kambiofagówświerka. W lasach gospodarczych jest traktowany jako szkodnik i zwalczany. Zgodnie z instrukcją ochrony lasu m.in. drzewa zasiedlone [przez kornika] powinny być ścięte, okorowane lub wywiezione z lasu poza strefę zagrożenia w ciągu 2-3 tygodni od wgryzienia się pierwszych chrząszczy korników do kory[4]. W lesie naturalnym pojęcie szkodnika jest jednak pozbawione sensu, kornik jest naturalnym i potrzebnym elementem ekosystemu, ponieważ m.in.[1]
dzięki gradacjom i eliminacji osłabionych świerków utrzymuje mozaikową strukturę lasu poprzez tworzenie otwartych, nasłonecznionych miejsc wymaganych przez gatunki światłolubne
zapewnia środowisko życia i bazę żerową dla innych gatunków saproksylicznych żyjących pod korą i w drewnie, w tym zagrożonych i ginących
W Puszczy Białowieskiej bogatej w martwe drzewa dzięcioł trójpalczasty oraz dzięciołek wykuwają dziuple prawie wyłącznie w martwym drewnie, pierwszy głównie w świerkach, ponad połowa dziupli dzięciołów białogrzbietego i średniego znajduje się w martwych pniach, większość pozostałych białogrzbietego w martwych konarach żywych drzew. Najpospolitszy krajowy dzięcioł duży 35% dziupli w Puszczy Białowieskiej również wykuwa w martwych pniach[1]. Dzięcioł średni w przeciwieństwie do dużego ze względu na budowę anatomiczną wykuwa dziuple jedynie w miękkim martwym drewnie starych drzew liściastych, zainfekowanych przez grzyby, podziurawionych dziuplami[42].
Martwe drewno lub martwe części żywych drzew są również miejscem żerowania dzięciołów, dla większości gatunków głównym, dla trójpalczastego i białogrzbietego niemal jedynym[1]. Podstawowym składnikiem pożywienia dzięcioła trójpalczastego są żyjące w starych i obumierających świerkachkorniki, których zjada 670 000 rocznie[41]. Pożywienie dzięcioła białogrzbietego stanowią głównie larwy chrząszczy żyjące w rozkładającym się drewnie drzew liściastych, wiosną dodatkowo zbiera z liści drzew gąsienice[43]. Jest on również jedynym naszym dzięciołem, który karmi pisklęta larwami owadów żyjących w butwiejącym drewnie[43].
Suche martwe drzewa dobrze nadają się też do ważnego w zachowaniu godowym dzięciołów bębnienia[1].
Stwierdzono również, że liczba gatunków ptaków leśnych jest wprost proporcjonalna do liczby dzięciołów[44].
Dzięcioły wyraźnie preferują lasy z dużą ilością martwych drzew – zarówno w Europie, jak i Ameryce Północnej[1]. Na przykład w znacznym stopniu naturalną Puszczę Białowieską zamieszkuje 15–40% populacji krajowej dzięcioła białogrzbietego[43], ponad 10% dzięcioła trójpalczastego[41] i powyżej 7% dzięcioła średniego[42].
dziuplaki wtórne (wykorzystujące gotowe dziuple wykute przez dzięcioły lub powstałe w inny sposób)[1].
Dziuple zasiedla również część sów. Typowymi gatunkami są puszczyk, sóweczka[46] i włochatka[1][47]. Aż 15% krajowej populacji sóweczki zamieszkuje pełną martwych i dziuplastych drzew Puszczę Białowieską. Wykorzystuje ona dziuple nie tylko jako miejsce złożenia jaj, ale również noclegownie, schronienia i spiżarnie[46].
Opuszczone dziuple są zajmowane przez rzadką kraskę i na przykład pójdźkę[1].
Niektóre gatunki ptaków normalnie budujących gniazda otwarte, w warunkach wyjątkowo dużej dostępności dziupli mogą zakładać je w dziuplach. Tak czasem robią kos, rudzik i płochacz pokrzywnica w Puszczy Białowieskiej[1].
W zabagnionej Puszczy Białowieskiej ponad 80% strzyżyków buduje gniazda wśród korzeni przewróconych drzew. Są one również ważnym miejscem lęgowym muchołówek szarej i małej, pokrzywnicy, rudzika i drozdów[1].
Nornice rude i darniówki chętnie kopią nory pod leżącymi pniami. Korytarze przebiegają też czasem w ich wnętrzu, używanym ponadto jako spiżarnie do przechowywania nasion drzew[1].
Część gatunków wykorzystuje dziuple jako kryjówki letnie, sporadycznie jako zimowe, często w drzewach starych lub obumierających. Tak jest na ogół na przykład w przypadku borowiaczka[1].
Dla kuny leśnej dziuple są miejscami odpoczynku i rozrodu, jenot może wykorzystywać wnętrze leżących wypróchniałych pni jako legowisko. W USA kuna musi mieć pozostawione co najmniej 18 m³ martwego drewna w przeliczeniu na hektar lasu, w dodatku o odpowiednich parametrach[1].
Małe ssaki używają leżących pni jako mostów nad ciekami wodnymi[1].
Nietoperze, pilchy i małe drapieżniki często zajmują budki zawieszane przez ludzi. Dostępności starych dziuplastych drzew może mieć wpływ na ich liczebność[1].
W lasach w których drzewa stale lub okresowo stoją w wodzie (olsy, łęgi), młode drzewka mogą wyrosnąć jedynie w miejscach położonych powyżej poziomu wody. Bardzo często są to kłody martwych drzew, tak zwane „piastunki”. Z kolei w lasach świerkowych lub z udziałem świerka na butwiejących pniakach często wyrastają młode świerki. W tym drugim przypadku chodzi o uwolnienie od konkurencji ze strony roślinności zielnej i krzewinek oraz dostęp do wody i grzybów mikoryzowych. W umieszczaniu nasion drzew w martwym drewnie ważny udział mają chomikujące je ptaki, na przykład kowalik[1].
Leżące pnie drzew ochraniają też rosnące pomiędzy nimi młode drzewka (podrost) przed uszkodzeniem przez jelenie i inne ssaki roślinożerne[1].
Retencja wód powierzchniowych i urozmaicanie ekosystemów strumieni
Leżące martwe drewno odgrywa ważną rolę w zatrzymywaniu spływających wód powierzchniowych w lesie. Ma to szczególne znaczenie podczas wiosennych roztopów[1].
W ekosystemach strumieni martwe drewno zatrzymuje materię organiczną i nieorganiczną, tworzy miejsca żerowania dla bezkręgowców, służy jako środowisko życia bezkręgowców i ryb[16][50]. Jest to związane głównie z urozmaiceniem geomorfologii dna strumienia lub rzeczki, różnicującego szybkość przepływu wody[1][16].
W Stanach Zjednoczonych w przeszłości martwe drewno było uważane za barierę utrudniającą wędrówkę ryb łososiowatych na tarło[1][16] oraz czynnik obniżający zawartość tlenu[16] w wodzie i usuwane[1][16][50]. Okazało się jednak, że wywiera to negatywny wpływ na środowisko życia ryb, a na przykład liczebność malmy w pewnym strumieniu na Alasce spadła po usunięciu drewna aż do 20% początkowego stanu[16]. Z kolei obniżanie zawartości tlenu jest istotne tylko w przypadku nagromadzenia niezwykle dużej ilości świeżych kłód drzew ściętych przez człowieka, a nie w warunkach naturalnych[16].
Ochrona zboczy gór
Martwe drzewa obok żywych zmniejszają niebezpieczeństwo spłukiwania gleby i osuwisk w górach, ułatwiają też na przykład zasiedlanie wylesionych zboczy przez jarzębinę[1].
Paliwo naturalnych pożarów lasów borealnych
Martwe drewno obok żywego jest paliwem lokalnych naturalnych pożarów w lasach borealnych wywoływanych przez pioruny. Takie pożary są ważnym czynnikiem dynamiki lasów, umożliwiają odnawianie się niektórych gatunków roślin (np. sosny Banksa) oraz występowanie pirofilnych owadów jak np. ciemnik czarny[1].
Gospodarka leśna a martwe drewno
Gospodarka leśna stanowi zagrożenie dla organizmów związanych z martwym drewnem. Bogactwo gatunkowe owadów saproksylicznych zależy od ilości i jakości martwego drewna, czemu nie sprzyja utrzymywanie dobrego stanu sanitarnego (higieny) lasu poprzez eliminację tak zwanych chorych drzew i martwego drewna. Z kolei od bezkręgowców saproksylicznych uzależnione są zwierzęta wyższe, zwłaszcza ptaki, więc prowadzi do zmniejszenia różnorodności biologicznej i w konsekwencji zdolności homeostatycznych całego ekosystemu[1].
Bardzo ważna jest też czasowa i przestrzenna ciągłość bazy żerowej ze względu na małe zdolności migracyjne bezkręgowców. W przypadku owadów monofagicznych zachodzi również konieczność znalezienia po wylęgnięciu odpowiedniego gatunku drzewa lub krzewu w odpowiednim miejscu i o odpowiednich cechach jak na przykład stopień rozkładu drewna i łyka. To narzuca też wymagania odnośnie do obszaru wystarczająco dużego aby było wysokie prawdopodobieństwo znalezienia takiego drzewa czy krzewu[1].
Z tych wszystkich powodów Puszcza Białowieska w przeciwieństwie do monokultur charakteryzująca się wysokim stanem naturalności lasów (w tym dużą ilością martwego drewna), znacznym obszarem i ciągłością historyczną jest tak różnorodna gatunkowo[1].
48. Niedostatek martwego drewna w ekosystemach leśnych. Polska odstaje negatywnie od reszty Europy i Ameryki Północnej pod względem ochrony zasobów martwego drewna, uważanych obecnie za kluczowy element ekosystemów leśnych. Praktyka polskiego leśnictwa – mimo deklaracji, że problem jest dostrzegany – zakłada utrzymywanie zasobów na poziomie znacznie mniejszym, niż jest to potrzebne dla ochrony różnorodności biologicznej.
Również Rada ds. Odpowiedzialnej Gospodarki Leśnej (Forest Stewardship Council) w dokumencie z grudnia 2013 roku „Krajowy Standard Odpowiedzialnej Gospodarki Leśnej FSC w Polsce” wśród standardów których spełnienie jest wymagane do otrzymania certyfikatu FSC wymienia pozostawianie naturalnych elementów ekosystemów leśnych (np. wykrotów, leżaniny, drzew zamierających, martwych stojących drzew, drzew dziuplastych) jeżeli nie koliduje to z zasadą powszechnej ochrony lasu, a w przypadku drzew dziuplastych bezpieczeństwu ludzi, usuwanie ich gdy nie zagraża to gatunkom i siedliskom chronionym, dbanie o zapewnienie w drzewostanach obecności drzew, w których mogą tworzyć się dziuple, pozostawianie 5% (i nie mniej niż 5 arów) powierzchni drzewostanu nienaruszonej do naturalnej śmierci drzew i rozkładu drewna[52][53].
W ramach systemu Pan European Forest Certification (PEFC) w 2005 roku zalecano, że martwe drzewa stojące, leżanina, drzewa dziuplaste oraz wyjątkowo rzadkie gatunki biocenotyczne powinny być pozostawiane w lesie w ilości i w rozproszeniu niezbędnym do utrzymania wysokiej różnorodności biologicznej[2].
WWF wzywa europejskie rządy, właścicieli lasów i przemysł leśny do przystąpienia do ochrony bioróżnorodności poprzez zwiększenie ilości wiekowych drzew oraz przywrócenia poziomu martwego drewna do 20–30 m³/ha do 2030 roku[20].
Według nowej, złagodzonej nieco Instrukcji Ochrony Lasu w celu ochrony różnorodności biologicznej należy pozostawiać w lesie drewno martwych drzew w różnych stadiach rozkładu, uwzględniając uwarunkowania przyrodnicze, ekonomiczne i społeczne. Stojących drzew martwych nie należy pozostawiać wzdłuż dróg i szlaków komunikacyjnych. Ocenę stopnia zagrożenia drzewostanów przez owady kambio- i ksylofagiczne wykonuje się na podstawie danych o pozyskaniu posuszu, wywrotów i złomów oraz wyliczonego wskaźnika nasilenia wydzielania się posuszu czynnego (NPC)[4].
↑ abcJacek Hilszczański, Drewno i tzw. „martwe drewno” – konflikt interesów. Referat. IV Zimowa Szkoła Leśna przy Instytucie Badawczym Leśnictwa (IBL). Sękocin Stary, 20–22 marca 2012 r. Data dostępu: 2016-01-11.
↑ abcdefghijklmnopqrstuvwJogeir N. Stokland, Juha Siitonen, Bengt Gunnar Jonsson: Biodiversity in Dead Wood. New York: Cambridge University Press, 2012-05-21, seria: Ecology, Biodiversity and Conservation (EBC). ISBN 978-052171703-8. [dostęp 2016-01-18]. (ang.). Brak numerów stron w książce
↑ abcdPaństwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe. Instrukcja Ochrony Lasu. Małgorzata Haze (red.). Wyd. 1. T. II. Cz. II. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2012. ISBN 978-83-61633-68-6. [dostęp 2016-01-11]. Cytat: „Instrukcja ochrony lasu” jest załącznikiem do Zarządzenia nr 57 Dyrektora Generalnego Lasów Państwowych z dnia 22 listopada 2011 r., obowiązującym w jednostkach organizacyjnych Lasów Państwowych od dnia 1 stycznia 2012 r.. Brak numerów stron w książce (PDF).
↑ abMała encyklopedia leśna. Stefan Kocięcki (red.). Wyd. 2 zm. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), 1991. ISBN 83-01-08938-5. Brak numerów stron w książce
↑Mała encyklopedia leśna. Tadeusz Molenda (red.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe (PWN), 1980. ISBN 83-01-00202-6. Brak numerów stron w książce
↑ abStanisław Szymański: Ekologiczne podstawy hodowli lasu. Wyd. II uzupełnione. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 2000. ISBN 83-09-01728-6. Brak numerów stron w książce
↑L. Buchholz, M. Bunalski, J. Nowacki. Fauna grup owadów (Insecta) Puszczy Bukowej koło Szczecina. 6. Ocena stanu ekosystemu i perspektyw ich kształtowania się, na podstawie obserwacji entomologicznych, oraz wnioski dotyczące ochrony biocenoz. „Wiadomości Entomologiczne”. 12 (2), s. 125–136, 1993.
↑ abNigel Dudley, Daniel Vallauri, Helma Brandlmaier, Gerald Steindlegger, Duncan Pollard: Deadwood – living forests. WWF Report. Gland, Switzerland: WWF – World Wide Fund For Nature, October 2004. (ang.). Brak numerów stron w książce
↑Vallauri, Daniel, Jean André and Jacques Blondel (2003); Le bois mort: une lacune des forêts gérées, Revue Forestière Française, Nancy and information on Austria from Gerald Steindlegger, on Belgium and Luxembourg from Branquart, E., Vandekerkhove, K., Bourland, N., Lecomte, H in press. (Actes du colloque de Chambéry).
↑Jerzy M. Gutowski, Andrzej Bobiec, Paweł Pawlaczyk, Karol Zub: Po co nam martwe drzewa?. Świebodzin: Wydawnictwo Lubuskiego Klubu Przyrodników, 2002. ISBN 978-83-87846-21-3. Brak numerów stron w książce
↑NCERT: Biology – Class XII. National Council of Education Research and Training (NCERT). ISBN 978-8174506399. [dostęp 2016-01-31]. (ang.). Brak numerów stron w książce
↑ abRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów, Dz.U. z 2014 r. poz. 1408 [dostęp 2014-11-09]. Brak numerów stron w książce
↑Zoologia. Bezkręgowce. Eugeniusz Grabda (red.). Wyd. II. T. 2. Cz. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1985. ISBN 83-01-05178-7. Brak numerów stron w książce
↑ abcRozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt., Dz.U. z 2014 r. poz. 1348 [dostęp 2014-11-09]. Brak numerów stron w książce
↑Karol Zub, Instytut Biologii Ssaków PAN w Białowieży. Rola martwego drewna w zachowaniu bioróżnorodności w ekosystemach leśnych. Prezentacja. Data dostępu: 2014-02-01.
↑ abJonathan W. Armbruster, Page, Lawrence M.. The species of the Hypostomus cochliodon group (Siluriformes: Loricariidae). „Zootaxa”. 249, s. 1–60, 2003. Auckland, New Zealand: Magnolia Press. ISSN1175-5334.
↑Państwowa Rada Ochrony Przyrody, Najważniejsze problemy ochrony przyrody w Polsce. Załącznik do uchwały Państwowej Rady Ochrony Przyrody z 9 marca 2007 r., zatytułowanej „Stanowisko w sprawie kryzysu ochrony przyrody w Polsce”. Data dostępu: 2014-02-01.
Lambang Pramuka Garuda untuk golongan Penegak Gambar medali Pramuka Garuda Pramuka Garuda ialah tingkatan tertinggi dalam setiap golongan Pramuka (Siaga, Penggalang, Penegak, Pandega). Pramuka Garuda diatur dalam Keputusan Kwartir Nasional Gerakan Pramuka Nomor 038 tahun 2017 tentang Petunjuk Penyelenggaraan Pramuka Garuda. Seorang peserta didik yang telah mencapai tingkatan terakhir dalam golongannya, dan telah memenuhi persyaratan untuk menjadi Pramuka Garuda, berhak mengajukan permohonan k...
Ibirania parva Ibirania is een geslacht van plantenetende sauropode dinosauriërs, behorende tot de Titanosauriformes, dat tijdens het late Krijt leefde in het gebied van het huidige Brazilië. De enige benoemde soort is Ibirania parva. Naamgeving In de vroege eenentwintigste eeuw werden ten oosten van Vila Ventura vier skeletten van kleine sauropoden gevonden op de Sítio dos Irmãos Garcia. In 2022 werd de typesoort Ibirania parva benoemd door Bruno A. Navarro, Aline M. Ghilardi, Tito Aurel...
Esta página cita fontes, mas que não cobrem todo o conteúdo. Ajude a inserir referências. Conteúdo não verificável pode ser removido.—Encontre fontes: ABW • CAPES • Google (N • L • A) (Fevereiro de 2020) Metal Evolution Metal Evolution Informação geral Formato série Duração 40 minutos por capítulo, aproximadamente Criador(es) Sam Dunn Scot McFadyen País de origem Estados Unidos Idioma original (em inglês) P...
Wesley Sonck Informasi pribadiNama lengkap Wesley SonckTanggal lahir 9 Agustus 1978 (umur 45)Tempat lahir Ninove, BelgiaTinggi 1,74 m (5 ft 8+1⁄2 in)Posisi bermain penyerangInformasi klubKlub saat ini Club BruggeKarier senior*Tahun Tim Tampil (Gol) 1996-19981998-19991999-20002000-20032003-20042005-20072007- R.W.D. MolenbeekGerminal EkerenGerminal BeerschotRC GenkAjaxBorussia MönchengladbachClub Brugge 33 (11)32 (7)29 (11)93 (67)34 (10)28 (6)42 (18) Tim nasional‡20...
العلاقات البوروندية التشادية بوروندي تشاد بوروندي تشاد تعديل مصدري - تعديل العلاقات البوروندية التشادية هي العلاقات الثنائية التي تجمع بين بوروندي وتشاد.[1][2][3][4][5] مقارنة بين البلدين هذه مقارنة عامة ومرجعية للدولتين: وجه المقارنة بورو
Viktor Schobinger 8 zwycięstw Major Data i miejsce urodzenia 30 kwietnia 1893 Ulm, Cesarstwo Niemieckie Data śmierci 24 maja 1989 Przebieg służby Siły zbrojne Luftstreitkräfte Luftwaffe Jednostki FEA 10, FA 12, Jagdstaffel 12 Stanowiska dowódca Jagdstaffel 12, dowódca Luftwaffen-Berge-Bataillon VII Główne wojny i bitwy I wojna światowa,II wojna światowa Odznaczenia Viktor Schobinger (ur. 30 kwietnia 1893, zm. 24 maja 1989) – as lotnictwa niemieckiego Luftstreitkräfte ...
Putri Pariwisata AcehLogo Putri Pariwisata IndonesiaPembuatJohnnie SugiartoNegara asal Aceh, IndonesiaRilisRilis asli2008 –SekarangPranala luarSitus web Putri Pariwisata Aceh merupakan kontes kecantikan berskala regional yang bertujuan memilih delegasi provinsi Aceh pada Putri Pariwisata Indonesia. Terhitung sejak keikutsertaan edisi 2008, Aceh belum pernah memenangkan Putri Pariwisata Indonesia. Prestasi tertinggi Putri Pariwisata Aceh yakni Runner-up 1, yang diraih oleh Cut Nadi...
Love, Wedding, MarriageSutradara Dermot Mulroney Produser Jeff Abberley Michael Arata Ditulis oleh Anouska Chydzik Caprice Crane PemeranMandy MooreKellan LutzSinematograferÓttar GuðnasonPerusahaanproduksiChydzik Media GroupFirst Wedding ProductionsVoodoo Production ServicesDistributorIFC FilmsTanggal rilis 3 Juni 2011 (2011-06-03) Negara Amerika Serikat Bahasa Inggris Anggaran$1.200.000Pendapatankotor$1,926 (limited release)[1] Love, Wedding, Marriage adalah film komedi romanti...
1960 studio album by Pat BooneThis and ThatStudio album by Pat BooneReleased1960GenrePopLabelDotPat Boone chronology Moonglow(1960) This and That(1960) Great! Great! Great!(1960) Professional ratingsReview scoresSourceRatingAllMusic[1]Billboard[2] This and That is a studio album by Pat Boone,[1] released in 1960 on Dot Records.[3] Track listing Side oneNo.TitleLength1.Wait for Me Baby2:102.Many Dreams Ago2:123.Didn't It Rain2:044.Oh, What a Feeling2:185...
Distance-preserving mathematical transformation This article is about distance-preserving functions. For other mathematical uses, see isometry (disambiguation). For non-mathematical uses, see Isometric. Not to be confused with Isometric projection. A composition of two opposite isometries is a direct isometry. A reflection in a line is an opposite isometry, like R 1 or R 2 on the image. Translation T is a direct isometry: a rigid motion.[1] In mathematics, an isometry (or congruence, ...
Species of fish Rednose labeo Conservation status Least Concern (IUCN 3.1)[1] Scientific classification Domain: Eukaryota Kingdom: Animalia Phylum: Chordata Class: Actinopterygii Order: Cypriniformes Family: Cyprinidae Subfamily: Labeoninae Genus: Labeo Species: L. altivelis Binomial name Labeo altivelisPeters, 1852 The rednose labeo (Labeo altivelis) is a species of fish in the family Cyprinidae, the carps and minnows. Other common names include Hunyani labeo, Manyame labeo...
Politics of Suriname Constitution Government President Chan Santokhi Vice President Ronnie Brunswijk Cabinet Santokhi cabinet Legislature National Assembly Speaker: Marinus Bee Judiciary Constitutional Court High Court of Justice Administrative divisions Districts Resorts Elections Recent elections General: 201020152020 Political parties Foreign relations Ministry of Foreign Affairs Minister: Albert Ramdin Diplomatic missions of / in Suriname Passport Visa requirements Visa policy Surin...
2016 studio album by Cuong Vu Trio , and Pat MethenyCuong Vu Trio Meets Pat MethenyStudio album by Cuong Vu Trio and Pat MethenyReleasedMay 6, 2016 (2016-05-06)RecordedFebruary 4–6, 2015StudioAvatar Studios, New York CityGenreJazz, avant-garde jazzLength53:19LabelNonesuchProducerCuong VuPat Metheny chronology The Unity Sessions(2016) Cuong Vu Trio Meets Pat Metheny(2016) From This Place(2020) Cuong Vu Trio Meets Pat Metheny is a studio album by Vietnamese jazz trumpet...
The Bjarnarflag Geothermal Station (Icelandic: Bjarnarflagsvirkjun) is the smallest geothermal station operated by Landsvirkjun, the Icelandic national power company. It is located in the north of Iceland near Námafjall Mountain in the geothermal area of Mývatn. It lies just a few kilometres from the Ring road (Route 1), around 100 km from Akureyri, and approximately 400 km from the capital city of Reykjavík. It was officially launched on the 5th of March 1969. With more than 40 ...
Soviet politician, leader of the Far Eastern Republic (1880–1937) Alexander KrasnoshchyokovАлександр Краснощёков1st Chairman of the Government of the Far Eastern RepublicIn office6 April 1920 – December 1921Succeeded byNikolay Matveyev1st Chairmen of the Council of Ministers of the Far Eastern RepublicIn office6 April 1920 – November 1920Succeeded byBoris Shumyatsky1st Minister of Foreign Affairs of the Far Eastern RepublicIn office6 April 1920 ...
2 dãy Chuồng Cọp nhà tù Côn Đảo Côn Đảo Vị trí Côn Đảo Nhà tù Côn Đảo là một khu nhà tù tại Côn Đảo. Hệ thống nhà tù này được người Pháp xây dựng để giam giữ những tù phạm đặc biệt nguy hiểm cho chế độ thực dân Pháp như: tù phạm chính trị, tử tù... Nơi đây thời Pháp thuộc đã giam giữ những nhân vật tham gia các phong trào cách mạng và những người ái quốc chống lại ch...
Rondong Demang StadiumLocationTenggarong, Kutai Kartanegara Regency, East Kalimantan, IndonesiaCoordinates0°24′42.6″S 116°59′01.0″E / 0.411833°S 116.983611°E / -0.411833; 116.983611OwnerGovernment of Kutai Kartanegara RegencyOperatorGovernment of Kutai Kartanegara RegencyCapacity10,000 (Football)SurfaceGrassTenantsMitra KukarPersikukar Kutai Kartanegara Rondong Demang Stadium is a multi-use stadium in Tenggarong, Indonesia. It is currently used mostly for f...
Carlos Aparicio Vedia Carlos Aparicio Vedia en enero de 2014 Embajador de Bolivia en Perú 4 de febrero de 2021-7 de diciembre de 2022Presidente Luis Arce CatacoraCanciller Rogelio Mayta MaytaPredecesor Gustavo Rodríguez Ostria Embajador de Bolivia en Italia 5 de enero de 2018-16 de noviembre de 2019Presidente Evo Morales AymaCanciller Fernando HuanacuniPredecesor Antolin Ayaviri Gómez Viceministro de Seguridad Ciudadana de Bolivia 9 de septiembre de 2015-1 de septiembre de 2017Presidente E...
Penobatan Khan Agung Mongol oleh Kurultai Kurultai (Mongolia: ᠻᠦᠷᠦᠯᠳᠠᠶ, Хуралдай, Khuraldai[dn 1] adalah sebuah dewan politik dan militer pemimpin Mongol kuno dan beberapa kepala suku Turki dan Khan. Akar katanya adalah khur- berkumpul, yang dari situ terbentuk khural yang berarti pertemuan atau majelis dalam bahasa Turki dan bahasa Mongolia. Khuraldai, khuruldai atau khuraldaan berarti perkumpulan, atau lebih harfiah, antarpertemuan. Akar ini sama dengan kata ...
Artikel ini tidak memiliki referensi atau sumber tepercaya sehingga isinya tidak bisa dipastikan. Tolong bantu perbaiki artikel ini dengan menambahkan referensi yang layak. Tulisan tanpa sumber dapat dipertanyakan dan dihapus sewaktu-waktu.Cari sumber: Belopa, Luwu – berita · surat kabar · buku · cendekiawan · JSTOR BelopaKecamatanNegara IndonesiaProvinsiSulawesi SelatanKabupatenLuwuPemerintahan • Camat-Populasi • Total- ji...