Mieli ośmioro dzieci[4]. Córka Marion przyszła na świat w Prusach Wschodnich, w rodowym pałacu Friedrichstein[3] (obecnie Kamenka w rejonie gurjewskim, obwód królewiecki) w jednym z pałaców arystokratycznej rodziny Dönhoffów[a]. W roku 1924 przeżyła ciężki wypadek samochodowy, w którym straciło życie dwoje spośród pięciorga młodych pasażerów. Aby uwolnić ją od dręczących wspomnień, rodzina wysłała ją do szkoły z internatem dla dziewcząt w Berlinie. Protestowała tam przeciw surowym regułom wychowania. Po dwóch latach przeniosła się do gimnazjum w Poczdamie, gdzie zamieszkała u zaprzyjaźnionej rodziny. Maturę zdała w 1929 roku, jako jedyna dziewczyna w klasie.
Studia i podróże
Po maturze wyjechała do Szwajcarii, gdzie uczyła się w szkole gospodarstwa domowego w mieście Samedan koło Sankt Moritz, a następnie odbyła dwumiesięczną podróż po Stanach Zjednoczonych, a w grudniu 1930 odwiedziła swojego brata mieszkającego w Nairobi, gdzie uczestniczyła w safari.
Okres po studiach, do zakończenia II wojny światowej
Po studiach podróżowała po Europie, odwiedzając także Polskę, oraz po Afryce i Stanach Zjednoczonych. W roku 1938 wróciła do Niemiec, by przejąć zarządzanie majątkiem ojca. Była właścicielką Kwitajn koło Pasłęka.
W roku 1940 wybrała się na wyprawę do Persji, po drodze odwiedzając dwukrotnie Moskwę.
Heinrich von Lehndorff (spokrewniony z Marion Dönhoff) był właścicielem posiadłości Sztynort, leżącej w odległości kilku kilometrów od Wilczego Szańca, od 1941 roku zajętej przez ministerstwo spraw zagranicznych Rzeszy (często odwiedzanej przez Ribbentropa). Po operacji Walkiria (20 lipca 1944) został skazany na śmierć (żonę wysłano do obozu pracy, a dzieci znalazły się w rodzinach zastępczych i w domu dziecka[6]). Marion Dönhoff miała kontakty z uczestnikami „Kręgu z Krzyżowej”, nie była jednak wtajemniczona w szczegóły przygotowywanych zamachów na Hitlera. W wyniku represji po 20 lipca 1944 straciła większość ówczesnych przyjaciół, jednak sama pozostała na wolności (była przesłuchiwana przez Gestapo, nie została jednak zaaresztowana z braku dowodów)[b].
W styczniu 1945 roku Marion Dönhoff opuściła Prusy Wschodnie, uciekając konno przed nadciągającą Armią Czerwoną. Tę siedmiotygodniową ucieczkę opisała później w książce Nazwy, których nikt już nie wymienia.
W roku 1946 podjęła pracę w tygodniku „Die Zeit”, ukazującym się w Hamburgu. W roku 1952 objęła w nim kierownictwo działu polityki, a w roku 1968 stanowisko redaktora naczelnego. W 1972 roku została wydawcą tego pisma, od roku 1983 wspólnie z Helmutem Schmidtem.
Od roku 1955 była członkiem zespołu badawczego przygotowującego założenie Niemieckiego Towarzystwa Polityki Zagranicznej. W roku 1955 towarzyszyła Konradowi Adenauerowi podczas jego podróży do Moskwy.
W roku 1989 odwiedziła, po raz pierwszy od lat, swoje miejsce urodzenia w obecnym obwodzie królewieckim – w dzisiejszej miejscowości Kamenka.
Zamek Crottdorf, miejsce śmierci Marion DönhoffGrób Marion Dönhoff na cmentarzu we Friesenhagen
W roku 1988 założyła fundację swojego imienia z otrzymanych honorariów za publikacje i nagród pieniężnych. Fundacja przyznaje stypendia i dotacje badawcze, świadczy pomoc materialną i merytoryczną dla instytucji kształcących młodzież, dla wschodnio-europejskich artystów i instytucji kulturalnych. Fundatorka uczyniła fundację swoją jedyną spadkobierczynią[9][c].
W roku 1996 stworzyła „Nowe Towarzystwo Środowe” (niem. Neue Mittwochsgesellschaft)[d], którego członkowie, osobistości z polityki, nauki i kultury, spotykali się co środy w jej hamburskiej rezydencji w dzielnicy Blankenese.
Zmarła w 2002 roku w Zamku Crottorf k. Friesenhagen (Nadrenia-Palatynat), daleko od swoich rodzinnych stron[e]. Została pochowana na cmentarzu rodziny Hatzfeldt[f], w pobliżu Friesenhagen[7].
Po jej śmierci Henry Kissinger napisał wspomnienie zatytułowane: Marion wird für immer Teil meines Lebens bleiben (Marion pozostanie na zawsze częścią mojego życia)[13].
Publikacje w języku polskim
Marion Dönhoff: Dzieciństwo w Prusach Wschodnich, [tł. z niem. Ewa i Jerzy Czerwiakowscy]: Berlin: „Słowo”, 1993: ISBN 83-903003-1-1 (Kindheit in Ostpreussen)
Marion Dönhoff: Dzieciństwo w Prusach Wschodnich, [tł. z niem. Aga Paszkot-Zgaga]: Kielce: Wydawnictwo Pellegrina, 2006: ISBN 83-918879-2-8 (Kindheit in Ostpreussen)
Marion Dönhoff: Dzieciństwo w Prusach Wschodnich, [tł. z niem. Aga Paszkot-Zgaga]: Wyd. 2 : Kielce: Wydawnictwo Pellegrina, 2009: ISBN 978-83-918879-3-6 (Kindheit in Ostpreussen)
Marion Dönhoff: Kanclerze Republiki Federalnej Niemiec jakich nie znamy, [tł. z niem. Andrzej Bogucki]: Warszawa: „Bellona”, 1999. ISBN 83-11-08930-2 (Deutschland, deine Kanzler!)
Marion Dönhoff: Nazwy, których nikt już nie wymienia, [tł. z niem. Grzegorz Supady ; posł. Leszek Żyliński]: Olsztyn: Wspólnota Kulturowa „Borussia”, 2001 : ISBN 83-913377-3-1 (Namen die keiner mehr nennt)
Marion Dönhoff: Nazwy, których nikt już nie wymienia, [tł. z niem. Aga Paszkot-Zgaga]. Kielce: Wydawnictwo Pellegrina, 2011: ISBN 978-83-918879-8-1 (Namen die keiner mehr nennt, 1962)
Marion Dönhoff: Ucywilizujmy kapitalizm: granice wolności, [tł. z niem. Stefa i Andrzej Boguccy]: Warszawa: „Bellona”, 2000: ISBN 83-11-09137-4. (Zivilisiert den Kapitalismus: Grenzen der Freiheit, 1997)
Marion Dönhoff: W imię honoru, [tł. z niem. Aga Paszkot-Zgaga]: Kielce: Wydawnictwo Pellegrina, 2009: ISBN 83-918879-4-4: ISBN 978-83-918879-4-3. (Um der Ehre willen: Erinnerungen an die Freunde vom 20. Juli, 1994)
Alice Schwarzer, Marion Donhoff Życie pod prąd (tł.z niem.Wanda i JanuszTycner) Warszawa: Wydawnictwo Książkowe „Twój Styl”, 1999: ISBN 83-7163-176-6 (Marion Donhoff. Ein widerstandiges Leben, 1996)
Nagrodę Kapituły im. Biskupa Ignacego Krasickiego „za światłą działalność dziennikarską, pisarską i społeczną na rzecz zrozumienia, pojednania oraz przyjaźni narodów sąsiedzkich Europy” (2001)[15]
Nagrodę im. Georga Dehio, ufundowaną przez Niemieckie Forum Kulturalne Europy Wschodniej (1999)[17]. Nagroda została wręczona w Gdańsku (oprócz Marion Dönhoff nagrodę otrzymali Katarzyna Cieślak i Tomasz Jurek)[18]
Imieniem Marion Gräfin Dönhoff nazwano dziewięć szkół (m.in. założone w roku 1995 Społeczne Liceum Ogólnokształcące im. Marion Dönhoff w Mikołajkach[19]), a także jeden z największych budynków Europejskiego Uniwersytetu Viadrina we Frankfurcie nad Odrą.
W stulecie urodzin Marion Dönhoff wydano pamiątkową srebrną monetę o wartości 10 euro z napisem „100. Geburtstag von Marion Gräfin Dönhoff”. Na jej gładkiej krawędzi umieszczono napis „LIEBEN OHNE ZU BESITZEN” (kochać nie posiadając)[12][20].
↑W AP w Olsztynie znajduje się archiwum Dönhoffów, liczące 450 jednostek, które obejmuje lata 1685–1945[5].
↑Obok rodzinnego Zamku Crottorf w gminie Altenkirchen ustawiła po wojnie pomnik na cześć spiskowców[7][8].
↑Przy realizacji wszystkich celów społecznych (wspieranie nauki, badań naukowych i kształcenia, pomoc dla młodzieży, wspieranie projektów i instytucji kultury) przypominane są myśli wyrażone w preambule:
W obliczu cierpienia, które przyniosły Niemcom oraz obywatelom państw wschodniej Europy wojna, dyktatura i wygnanie, fundacja Marion Dönhoff chce przyczynić się do trwałego pojednania między Niemcami oraz państwami wschodniej Europy. Działanie fundacji Marion Dönhoff ma wspierać rozwój stosunków między Niemcami oraz obywatelami Europy wschodniej, w szczególności w Polsce i na Węgrzech, jak też w państwach byłego Związku Radzieckiego, polepszyć wzajemną wiedzę o sobie nawzajem i przyczynić się w ten sposób do trwałego porozumienia oraz utrzymania pokoju.
Gdy myślę o lasach i jeziorach Prus Wschodnich, to wierzę, że są one nadal nieporównywalnie piękne, jak wtedy, gdy były moją ojczyzną. Być może jest to najwyższa forma miłości: kochać to, czego już nie posiadasz.
.
↑Hermann Graf Hatzfeldt-Wildenburg-Dönhoff jest obecnie właścicielem zamku Crottorf i okolicznych lasów[7].
Przypisy
↑Hermann Pölking: Berühmte Ostpreussen. [w:] Ostpreussen Biographie einer Provinz [on-line]. [dostęp 2016-10-24]. (niem.).
↑Helge Martens (Literatur: K. Scholder 1982: Die Mittwochsgesellschaft. Protokolle aus dem geistigen Deutschland 1932 – 1944. Berlin): Die historische Mittwochsgesellschaft 1863–1944. Humboldt-Gesellschaft, 1994-11-30. [dostęp 2016-10-25]. (niem.).
↑Klaus Scholder: Die Mittwochsgesellschaft. Protokolle aus dem geistigen Deutschland 1932–1944. 2. Auflage. Severin und Siedler, Berlin 1982, S. 13, ISBN 3-88680-030-X.(cyt. według Mittwochsgesellschaft(inne języki)).
↑Jerzy Sikorski: Galopem przez stulecia: Olsztyn 1353-2003. red. i wybór il. Tomasz Śrutkowski. Olsztyn: Edytor „Wers”, 2003, s. 211. ISBN 83-919110-0-4.
↑Conference publication ; Marion Gräfin Dönhoff, Katarzyna Cieślak, Tomasz Jurek ; Danzig, Nagroda im. Georga Dehio. Esslingen am Neckar: KünstlergildeInstitut, 1999. OCLC313732021. Brak numerów stron w książce
Ernest Kuczyński: Historia i teraźniejszość: życie i twórczość Marion Gräfin Dönhoff. Wrocław: Oficyna Wydawnicza „Atut” – Wrocławskie Wyd. Oświatowe, 2007. ISBN 978-83-7432-216-4. (pol.).
Ernest Kuczyński: Na drodze pojednania. Marion Dönhoff a Polska. Włocławek: Wydawnictwo Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej we Włocławku, 2008. OCLC316482089. (pol.).
Dariusz Matelski, Marion Dönhoff (1909-2002). Wspomnienie, „Gazeta Wyborcza Poznań”, nr 100 (4008) z 29 kwietnia 2002, s. 12.
AleksandraA.Matykiewicz-WłodarskaAleksandraA., Marion Gräfin Dönhoff idee i refleksje polityczne., Kraków: Księgarnia Akademicka, 2012, ISBN 978-83-7638-304-0, OCLC852984146. Brak numerów stron w książce