Tourpene

Ene tourpene (on dit eto on, ene carikêye, on paraglaece, on biza, on sotea, on tournea), c’ est on djouwet k’ on boltêye so ene coide, pu l’ esnondyî et l' hiner so ene pleneure, et ki toûne so lu-minme, so ene pike ki sieve di bodje.

Ene tourpene ki toûne ni dmeure nén al minme plaece ; on dit k’ ele court. Cwand ele s’ enonde e l’ air, ele fwait on brut : on dit k’ ele « zûne ». Al fén, ele si djoke et si stårer, on dit : «ele distind ».

Des ôtes mots tecnikes :

• bizer
• fé schibroute
• wangnî cénk pårt a pont.
• distinde

On-z a rtrové des bizas vîs di deus meye ans.

• biza al couloûte
• dobe biza des marins
• biza a-z emantchî onk divins l’ ôte  ^[1]

On pout djouwer al tourpene tot seu, u avou des ôtes efants. Voci ene manire di djouwer eshonne, dinltins, el Walonreye.

On fwait on rond al tere, cénk a shijh ascoxheyes lådje. So on daegn, on trine si talon po fé ene hertcheye.

On fwait ene croes å mitan avou l' pike del tourpene, pu avaler on ptit potea å mitan do rond (todi avou l' ponte del tourpene).

On boltêye li coide åtoû do bwès del tourpene, et tenawete saetchî on bon côp sol coide, pol bén serer.

Prinde ene platene trawêye lådje come en pîce d' èn uro; passer li coide divins et fé on nuk pol rastini.

I fåt lugnî l' mitan del croes, et d' on toû d' bresse, hiner l' tourpene.

Li ci k' est l' pus près do potea dit : « dji prind » et tchoezi les cis ki djouwèt avou lu

I gn a so les cmons Wikipedia des imådjes ou fitchîs son a vey avou les tourpenes .

1. ↑ W. Schröder, Les carikêyes del Lily da Roland, Li ptite gazete l° 32, måss 2008.