Pulsar

Ang pulsar (o pulsating star) ay isang uri ng bituing neutron na mabilis na umiikot at naglalabas ng mga bugso ng elektromagnetikong radiyasyon mula sa mga magnetic na pol nito.^[1][2][3][4] Habang umiikot ang pulsar, maaaring dumaan sa direksiyon ng Daigdig ang mga bugso ng mga radiyasyon, kaya nakikita ang mga ito bilang regular na pulso.^[5][6]

Nabubuo ang mga pulsar mula sa labi ng isang malaking bituin na sumabog bilang supernoba.^[2][7] Dahil napakaliit at napakasiksik ang bituing neutron, maaari itong umikot nang napakabilis.^[8] Ang malakas nitong larangang magnetiko ay tumutulong sa paglikha ng mga bugso ng radyasyon.

Maaaring makita ang mga pulsar gamit ang mga teleskopyong nakakakita ng iba't ibang uri ng radyasyon, tulad ng mga alon ng radyo, X-ray, at sinag gamma.^[6][9][10] Ang regular na pulso ng ilan sa mga ito ay maaaring gamitin ng mga astronomo bilang napakatumpak na orasan sa kalawakan.

Ang unang pulsar ay natuklasan noong 1967. Natuklasan ito na sina Jocelyn Bell Burnell at Antony Hewish.^[11][12] Nagtrabaho sila sa Unibersidad ng Cambridge.^[13] Ang naobserbahang emisyon ay may mga pulso na pinaghihiwalay ng 1.33 segundo. Ang lahat ng mga pulso ay nagmula sa iisang lugar sa kalangitan.

Ang salitang pulsar ay nagmula sa pinagsamang salitang "pulse (pulso)" at "star (bituin)".^[14] Sa madaling salita, ang isang pulsar ay gumaganap bilang isang parola sa kalawakan at kumukurap habang ito ay umiikot.^[5]

Ang mga pulsar ay pinangalanan gamit ang mga koordinasyon sa kalangitan na nagpapakita ng kanilang eksaktong lokasyon. Ang kanilang pormal na mga pangalan ay nagsisimula sa "PSR" (na nangangahulugang "pulsar") na sinusundan ng mga numero para sa kanilang posisyon sa kalangitan.^[15] Narito ang ilang halimbawa ng mga kilalang pulsar:

• PSR B1919+21 - Dating tinawag na LGM-1, ito ang unang radyong pulsar na natuklasan noong Nobyembre 1967.^[11][12]
• Lich (PSR B1257+12) - Ang unang pulsar na natuklasan na umiikot sa mga unang eksoplaneta.^[16]
• Pulsar ng Alimango o Crab Pulsar (PSR B0531+21) - Isang pulsar na sikat sa pagbuo ng Nebulang Alimango (Crab Nebula).^[17]
• Pulsar ng Vela o Vela Pulsar (PSR B0833-45) - Isang pulsar na may pinakamalakas na patuloy na pinagmumulan ng mataas na enerhiyang radyasyong gamma sa kalangitan.^[18][19][20]
• PSR B0943+10 - Isang pulsar na natuklasan ng mga siyentipikong Sobyet noong Disyembre 1968, at kilala ito sa paglipat sa pagitan ng paraan ng paglabas ng mga radyasyong radyo at X-ray.^[21]
• PSR J0348+0432 - Isang pulsar na ipinares sa isang puting unano bilang kasamang bituin, na bumubuo bilang isang sistemang bituing binaryo.^[22][23][24]
• PSR J0737-3039 - Ang kauna-unahan at pinakatanyag na sistemang kambal na pulsar na natuklasan.^[25][26][27]
• PSR B1620-26 - Isang pulsar na kinaroroonan ng PSR B1620-26 b, isa sa mga pinakamatandang mga eksoplaneta.^[28]
• PSR J0952-0607 - Hawak nito ang rekord bilang ang pinakamabigat na pulsar na natuklasan.^[29][30]
• PSR J1748−2446ad - Kilala ito bilang pinakamabilis na umiikot na pulsar, 716 beses bawat segundo.^[31][32]

• 
  Ang eskematikong pananaw ng isang pulsar.
• 
  Ang laki ng isang pulsar kumpara sa Daigdig at isang puting unano.
• 
  Ang Vela Pulsar at ang nakapalibot nitong nebulang hangin ng pulsar.
• 
  Isang konsepto ng artista tungkol sa mga eksoplaneta na umiikot sa PSR B1257+12.
• Isang bidyo tungkol sa konsepto ng artista ng AR Scorpii, isang bituing binaryo.

• Procyon
• Kayumangging unano