Jâd

Carreg led-werthfawr gan amlaf o liw gwyrdd neu wyn yw jâd[1][2] neu jad.[3] Defnyddir i wneud gemwaith, celfyddyd, ac yn hanesyddol bl

Jâd
Jâd
Mathcraig fetamorffig, glain Edit this on Wikidata
Dynodwyr
Freebase/M/01b5dy edit this on wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia
Pwnc yr erthygl hon yw'r garreg. Am y lliw, gweler gwyrdd jâd.
Jadit o Fyrma sy'n dyddio o'r cyfnod Jwrasig.
Arenfaen o Wlad Pwyl.

Carreg led-werthfawr gan amlaf o liw gwyrdd neu wyn yw jâd[1][2] neu jad.[3] Defnyddir i wneud gemwaith, celfyddyd, ac yn hanesyddol blaenau arfau.[3]

Y ddau fath

Ceir dau fwyn a elwir yn jâd: jadit[4] ac arenfaen.[1] Mae'r ddau fwyn yn wahanol yn nhermau eu cyfansoddiad cemegol a strwythur grisialaidd, ond mae ganddynt grisialau cydgloëdig sy'n ffurfio cydgasgliad cywasgedig. Gall jadit ac arenfaen ill dau fod yn wyn neu'n ddi-liw, ond gallent droi'n goch, gwyrdd, fioled neu'n llwyd o ganlyniad i bresenoldeb haearn, cromiwm, neu fanganîs.[5]

Jadit

Silicad o sodiwm ac alwminiwm yw jadit, sydd yn byrocsen ac yn aml yn dryleu. Y math mwyaf werthfawr o jadit yw'r garreg o liw gwyrdd sy'n debyg i emrallt, ac o ganlyniad gelwir y lliw yn wyrdd jâd.[5][6]

Arenfaen

Silicad o galsiwm a magnesiwm yw arenfaen sy'n perthyn i grŵp yr amffibolau, ac yn dremolit.[5] Mae'n loyw yn debyg i gwyr.[6]

Celfyddyd, arfau ac addurniadau

Tsieina

Cerfiad arenfaen o ddau fwnci'n ymgodymu, o'r oes Qing (18fed ganrif).
Gwisg gladdu jâd Liu Sui, Tywysog Liang, o'r flwyddyn 40 CC.

Ers talwm ystyrir jâd yn bur ac yn annistrywiadwy yn Tsieina, a rhoddwyd i'r garreg hon gwerth yn debyg i'r hynny a roddir i aur yn y Gorllewin.[7] Defnyddiodd y Tsieineaid arenfaen i greu gwrthrychau defodol ers y trydydd filflwyddiant CC. Yn yr Hen Tsieina credir bod jâd yn gallu cadw celanedd, a chanfuwyd y meirw mewn gwisgoedd jâd mewn beddau o'r 2il ganrif CC.[6]

Seland Newydd

Hyd at ddyfodiad yr Ewropeaid i Seland Newydd yn y 18g, roedd y Maorïaid yn anghyfarwydd â metelau a defnyddiant cerrig i wneud arfau ac offer. O'r rhain, arenfaen oedd eu hoff garreg, a ddefnyddiwyd i wneud bwyelli, cyllyll, geingion, a neddyfau. Gwnaed hefyd cleddyfau byrion y penaethiaid Maorïaidd o arenfaen, ac roedd rhain yn symbolau o awdurdod yn ogystal ag arfau.[5]

Cyfeiriadau

  1. ↑ 1.0 1.1 Geiriadur yr Academi, [jade].
  2. ↑ Geiriadur y BBC Archifwyd 2014-10-07 yn archive.today.
  3. ↑ 3.0 3.1  jad. Geiriadur Prifysgol Cymru. Adalwyd ar 7 Hydref 2014.
  4. ↑ Geiriadur yr Academi, [jadite].
  5. ↑ 5.0 5.1 5.2 5.3 (Saesneg) jade (gemstone). Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 7 Hydref 2014.
  6. ↑ 6.0 6.1 6.2 Crystal, David (gol.). The Penguin Encyclopedia (Llundain, Penguin, 2004), t. 797.
  7. ↑ (Saesneg) Chinese jade. Encyclopædia Britannica. Adalwyd ar 7 Hydref 2014.

Content Disclaimer

Informasi ini disarikan dari Wikipedia dan disajikan kembali untuk tujuan edukasi. Konten tersedia di bawah lisensi CC BY-SA 3.0. Kami tidak bertanggung jawab atas ketidakakuratan data yang bersumber dari kontribusi publik tersebut.

  1. The information displayed on this website is sourced in part or in whole from Wikipedia and has been adapted for the purpose of restating it. We strive to provide accurate and relevant information, however:
  2. There is no guarantee of absolute accuracy. Wikipedia is an open, collaborative project that can be edited by anyone, so information is subject to change.
  3. It is not intended to constitute professional advice. The content displayed is for informational and educational purposes only. For important decisions (e.g., medical, legal, or financial), please consult a professional.
  4. Content copyright. Wikipedia is licensed under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License (CC BY-SA). This means that content may be reused with appropriate attribution and shared under a similar license.
  5. Responsible use. Any risk arising from the use of information from this website is entirely the responsibility of the user.