Uniporme

Ang uniporme ay isang uri ng damit na isinusuot ng mga kasapi ng isang samahan habang nakikilahok sa aktibidad ng samahan na iyon. Ang mga modernong uniporme ay madalas na isinusuot ng mga sandatahang lakas mga organisasyong paramilitar tulad ng pulisya, mga serbisyong emerhensiya, guwardiyang pang-seguridad, sa ilang mga lugar ng trabaho at paaralan at ng mga bilanggo sa mga bilangguan. Sa ilang mga bansa, ang ilang mga opisyal naman ay nagsusuot ng mga uniporme sa kanilang mga tungkulin; ganito ang kaso ng Naka-komisyong Pulutong ng Serbisyo sa Pampublikong Pangkalusugan ng Estados Unidos o ng mga prepekto ng Pransiya. Para sa ilang mga organisasyon, tulad ng pulisya, maaaring iligal ang mga hindi miyembro na magsuot ng uniporme.

Ang mga manggagawa ay minsang nagsusuot ng mga uniporme o kasuotang pangkorporasyon ng iba-ibang uri. Kabilang sa mga manggagawang inaatasang magsuot ng uniporme ang mga manggagawa sa negosyong tingi-tingi (o retail), mga empleyado ng bangko at tanggapan ng koreo, mga manggagawa sa pampublikong seguridad at pangangalagang pangkalusugan, mga empleyadong blue-collar (manggagawang pisikal), mga personal na tagapagsanay sa mga klab pangkalusugan, mga instruktor sa mga kampong pangtag-init, mga tagapagbantay-buhay, mga tagalinis, mga empleyado sa pampublikong transportasyon, mga tagapagmaneho ng trak at trak na panghatak, mga empleyado ng eroplano at mga tagapag-organisa ng bakasyon, at mga empleyado ng bar (o inuman), restawran, at otel.

Ang katawagang uniporme ay maaaring makalito dahil ang mga empleyado ay hindi palaging ganap na magkakatulad ang anyo at maaaring hindi rin laging nagsusuot ng kasuotang ibinigay ng organisasyon, kahit na kinakatawan pa rin nila ang organisasyon sa pamamagitan ng kanilang pananamit. Ang akademikong pag-aaral hinggil sa pananamit sa mga organisasyon nina Rafaeli at Pratt (1993) ay tumukoy sa pagkakapare-pareho (homogeneity) ng kasuotan bilang isang dimensiyon, at sa pagiging kapansin-pansin bilang ikalawa.^[1] Halimbawa, ang mga empleyadong pawang nakaitim ay maaaring magmukhang kapansin-pansin at sa gayon ay kumatawan sa organisasyon, kahit na ang kanilang kasuotan ay magkakatulad lamang sa kulay at hindi sa mga katangian o detalye nito. Inilarawan nina Pratt at Rafaeli (1997) ang mga tunggalian sa pagitan ng mga empleyado at pamunuan hinggil sa pananamit sa organisasyon bilang mga tunggalian ukol sa mas malalalim na kahulugan at identidad na kinakatawan ng kasuotan.^[2] At inilarawan nina Pratt at Rafaeli (2001) ang pananamit bilang isa sa mas malawak na hanay ng mga simbolo at artepakto sa mga organisasyon, na nagsasanib upang makabuo ng isang balarila ng komunikasyon.^[3]

Ang unipormeng pangmilitar ay ang istandardisadong kasuotan na isinusuot ng mga kasapi ng sandatahang lakas at mga paramilitar ng iba-ibang bansa. Ang kasuotang militar at mga estilong militar ay dumaan sa malalaking pagbabago sa loob ng mga dantaon, mula sa makukulay at masalimuot na kasuotan tungo sa utilitaryong mga unipormeng may kamuplahe para sa paggamit sa larangan at sa labanan. Ang mga unipormeng militar, bilang mga istandardisado at natatanging kasuotan na nilalayong magsilbi sa pagkakakilanlan at pagpapakita, ay karaniwang palatandaan ng mga organisadong puwersang militar na sinusuportahan at inihahanda ng isang sentral na awtoridad. Karamihan sa mga puwersang militar ay nakabuo ng ilang iba-ibang uri ng uniporme.

Ang mga tauhang militar sa karamihan ng sandatahang lakas, at ilang opisyal na sibilyan, ay maaaring magsuot ng ilan o lahat sa mga sumusunod: unipormeng pangdigma, kasuotang pangserbisyo, kasuotang pormal, kumpletong unipormeng pormal, at kasuotang pangsaluhan.

Maaaring gamitin ang mga uniporme upang makilala ang iba't ibang kategorya ng kawani sa mga institusyong medikal: mga doktor, siruhano, nars, kawani ng suporta, at mga boluntaryo.

Ang tradisyonal na uniporme ng mga babaeng nars ay kahawig ng mga kasuotang ng mga relihiyosong orden.^[4][5]

Ang kagamitan—lalo na ang mga estetoskopyo—na isinusuot na parang palatandaan ng tungkulin, ay maaaring samahan o pumalit sa mga medikal na uniporme.

Uniforms are required for students in many schools in different countries. School uniforms vary from a standard issue T-shirt to rigorous requirements for many items of formal wear at private schools. School uniforms are in place in many public schools as well.

Kadalasang inaatasan ang mga estudyante na magsuot ng uniporme sa maraming paaralan sa iba’t ibang bansa. Ang mga uniporme sa paaralan ay maaaring mula sa simpleng T-shirt na ibinibigay ng paaralan hanggang sa mahigpit na mga kinakailangan para sa maraming piraso ng pormal na kasuotan sa mga pribadong paaralan. May mga uniporme rin sa maraming pampublikong paaralan.

Kabilang sa mga bansa kung saan karaniwan ang sapilitang uniporme sa paaralan ang Hapon, Timog Korea, Hong Kong, Taylandiya, Indiya, Australya, UAE, Singapore, Albanya, Pilipinas, ilang paaralan sa Taiwan, Nuweba Selandiya, Timog Aprika, Indonesya, at Reyno Unido, pati na rin sa iba pang maraming lugar. Sa ilang bansa, nag-iiba ang uri ng uniporme mula paaralan sa paaralan. Sa Reyno Unido, maraming mag-aaral na may edad 11 hanggang 16 ang nagsusuot ng blazer, kurbata, at pantalon para sa mga lalaki, at blusa, kurbata at pantalon, palda, o culottes para sa mga babae. Karaniwan ang mga kurbata na may nakatakdang disenyo o may burda na logo na kumakatawan sa paaralan, at ang mga dyaket ay kadalasang may badge sa bulsa sa dibdib na may pangalan ng paaralan, eskudo de armas, at moto o emblema. Sa maraming pampublikong primaryang paaralan sa Britanya, may uniporme ang mga bata na jumper at/o damit na polo na may pangalan at logo ng paaralan.

May ilang unibersidad sa DPRK na inaatasan ang mga estudyante na magsuot ng uniporme.

Hango ang salitang uniporme sa Kastilang uniforme na hango naman sa Latin na unus (nangangahulugang isa), at forma (nangangahulgang anyo),^[6] kaya, literal na nangangahulugan ang uniporme bilang "isang anyo".

Ang ilang uniporme ay may mga espesyal na ginawang butones, na sa kaso ng mga antigong bagay ay madalas na mas tumatagal kaysa sa mga bahaging tela ng uniporme, at nagiging mga bagay na lubhang kinokolekta.^[7] Sa kasalukuyan, ang mga butones ay may iba-ibang materyal, hugis, sukat, at kulay.

Sa ilang bansa o rehiyon tulad ng Reyno Unido, Australya, o Hong Kong, ang gastos sa paglilinis ng sariling uniporme o kasuotang pangtrabaho ay maaaring bahagyang ibawas o isauli bilang rebate o ibinalik na halaga mula sa personal na buwis sa kita, kung ang organisasyong pinagtatrabahuhan ng isang tao ay walang sariling departamento ng labahan o walang inuupahang komersiyal na labahan.^[8][9]