Kaolack

Kaolack كاولاك, Kawlax (Wikang Wolof)
Bayan
Ang moske sa Medina Baay, Kaolack
Kaolack
Mga koordinado: 14°1′N 16°15′W / 14.017°N 16.250°W / 14.017; -16.250
Bansa	Senegal
Rehiyon	Rehiyon ng Kaolack
Departmento	Departamento ng Kaolack
Populasyon  (2023 census)[1]
• Kabuuan	298,904
Sona ng oras	UTC+0 (GMT)

Ang Kaolack (كاولاك, Kawlax) ay isang bayan na may populasyon na 298,904 (sensus noong 2023) sa hilagang pampang ng Ilog Saloum, mga 100 kilometro (62 mi) mula sa bunganga nito at sa kalsadang N1 sa Senegal. Ito ang kabisera ng Rehiyon ng Kaolack, na nasa hangganan ng Gambia sa timog. Ang Kaolack ay isang mahalagang bayan ng pamilihan sa rehiyon at pangunahing sentro ng kalakalan at pagproseso ng mani sa Senegal. Bilang sentro ng sangay ng Ibrahimiyya ng orden ng Tijaniyyah Sufi na itinatag ni Ibrayima Ñas, isa rin itong pangunahing sentro ng edukasyong Islamiko. Ang moske ng Leona Niassene (kanan) sa Kaolack ay isa sa pinakamalaki at pinakakilala sa Senegal.

Ang Kaolack ay ang kahalili na lungsod ng Kahone, ang makasaysayang kabisera ng kaharian ng Saloum. Orihinal na minarkahan ng isang sagradong puno sa kanang pampang ng Ilog Saloum na nakaharap sa isla ng Kouyong, ang Kahone ay binubuo ng ilang natatanging mga kapitbahayan na pinaghihiwalay ng mga bukas na bukirin, na bawat isa ay nasa ilalim ng hurisdiksyon ng isang magkakaibang dignitaryo o opisyal. Ang Kaolack, 8 kilometro (5.0 mi) pababa ng ilog, ay isa sa mga ito.

Ayon sa isang alamat, itinatag ito nina Sega at Massar, dalawang magkapatid na Fulani na nagmula sa Macina sa kasalukuyang Mali. Ang anak ni Sega na si Alioune Mboutou Sow, ay kalaunan ay nagsilbing Chef de Canton ng Kaolack. Ang bahay ng pamilyang Mboutou ay nakatayo pa rin sa gitna ng sentro ng bayan. Ang anak ni Mboutou Sow na si Ramatoulaye (Rahmat'oullah) ay ipinakasal sa anak ni Amadou Bamba, kaya naman may kasabihang Kaolack worrou Mboutou (Kaolack, ang lupain ni Mboutou). Ang isa pang salaysay ay ang Kaolack ay itinatag ng isang prinsesa ng Baol na nanirahan doon sa ilalim ng proteksyon ni Maad Saloum Mbegan Ndour, na kanyang pinakasalan kalaunan, at itinatag ang tradisyonal na kulto ng West African Nile monitor, na kilala bilang mbossé sa Wolof, ang totem ng lungsod. Dumating si Mboutou Sow kalaunan, at naging pinuno dahil sa kanyang kaalaman.

Tumaas ang interes ng mga Pranses sa Ilog Saloum noong unang bahagi ng ika-19 na siglo dahil hinanap ang mga lehitimong kalakalan upang palitan ang kalakalan ng mga alipin. Pagsapit ng kalagitnaan ng siglo, ipinakilala ang produksyon ng mani sa kaharian ng Saloum at, sa pahintulot ng hari nito, isang pinatibay na pabrika ang itinatag ng mga Pranses sa tabing-ilog sa Kaolack, na mas paborable ang posisyon para sa pagpapadala kaysa sa Kahone. Inilatag nila ang unang grid ng mga lote noong 1860, sa magiging sentro ng lungsod o kapitbahayan na "Escale". Ang pagtatayo ng isang riles ng tren mula sa daungan patungo sa linya ng Dakar-Niger noong 1911 ay naging dahilan upang umunlad ang bayan bilang isang sentro ng pagproseso at pag-export ng mani. Mabilis na lumaki ang populasyon nito, mula 5,600 noong 1925 hanggang 44,000 noong 1934.

Sa panahong ito naging mahalagang sentro ang Kaolack para sa orden ng Tijaniyyah Sufi, kung saan binuksan ni Allaaji Abdulaay Ñas ang isang unang malaking zâwiyah, o "lodge", sa kapitbahayan ng Leona noong 1910. Inilipat ng kanyang anak na si Ibrahim Niass ang komunidad, na kilala bilang Jamāʿat al-fayḍa (lit. 'Ang Komunidad ng Banal na Baha'), sa isang bagong suburb ng Kaolack na tinatawag na Madina Baye noong mga unang taon ng 1930s, na ngayon ay bahagi na ng lungsod mismo.

Sa kasalukuyan, mayroong isang planta ng pagproseso ng langis ng mani na may sariling mga pasilidad sa daungan sa downstream suburb ng Lyndiane, habang ang mga asinan sa kabila ng ilog Saloum ang bumubuo sa tanging iba pang pangunahing aktibidad pang-industriya ng lungsod.

Kabilang sa maraming kapitbahayan ng Kaolack ay:

• Ang Lewna (Léona sa Pranses), na kinabibilangan ng halos buong sentro ng lungsod. Kabilang dito ang Lewna Ñaseen (Léona Niassène sa Pranses), ang punong-himpilan ng sangay ng orden ng Islam na Tijānī na itinatag noong 1910 ni Allaaji Abdulaay Ñas pagkatapos ng kanyang pagkatapon sa Banjul, Gambia. Ngunit ngayon, ang Orden ng Islam na Tijānī ay hawak ng panganay na anak ni Mame Khalifa na siyang panganay na anak ni Allaji Abdoulaye Niass.
• Jaleñ (Dialègne sa Pranses), sa pagitan nina Lewna Ñaseen at Medina Mbabba.
• Medina Mbàbba (Médina Mbaba sa Pranses), tinatawag ding "Medina I", na ipinangalan kay Baabakar Njaay, binansagan na "Mbàbba Njaay," na siyang Serer na pinuno ng nayon nang ito ay isinama sa Kaolack.
• Medina Baay (Médina Baye sa Pranses), tinatawag ding "Medina II", sa hilagang-silangan na gilid ng lungsod. Ito ang sentro ng sangay ng Ibrāhīmiiya ng orden ng Tijānī na itinatag noong 1930 ng anak ni Allaaji Abdulaay Ñas, si Ibrayima Ñas, na kilala sa kanyang mga tagasunod bilang "Baay" ("Ama" sa Wolof). Ang pangalan sa Arabic ay nangangahulugang "Ang Lungsod ng Baay."
• Ang Saam (Sam sa Pranses), kanluran ng Medina Baay sa hilaga ng Kaolack, itinatag din ni Ibrayima Ñas. Ang Saam ay orihinal na itinalaga bilang mga bukid at taniman ng mga alagad ni Ibrayima Ñas, ngunit mula noong dekada 1970, ang mga puno ay napalitan na ng mga bahay.
• Ndoorong (Ndorong sa Pranses), kanluran ng Saam, itinatag ni Bashiru Mbàkke at ng kanyang mga disipulong Murid.
• Ang Coofog (Thiofoke sa Pranses), hilaga ng Saam, na umiral bago pa man ang Kaolack bilang isang nayon ng Serer na pinamumunuan ng dinastiyang Guelowar.