Według danych z roku 2002[6] gmina Mońki ma obszar 161,56 km², w tym:
użytki rolne: 79%
użytki leśne: 13%
Gmina stanowi 11,69% powierzchni powiatu.
Historia
Ślady wczesnego osadnictwa na terenie obecnej gminy Mońki wiążą się z tzw. Pisarową Górą w pobliżu wsi Krzeczkowo, gdzie prowadzone były badania archeologiczne.
Znajdowały się tu trzy folwarki – Waśki, Hornostaje i Krzeczkowo. Mimo zniszczenia większości zabudowań, wciąż istnieją ślady świadczące o ich istnieniu. W XIX wieku na terenie obecnej gminy zbudowano linię kolejową, a także stację w Mońkach. W Hornostajach zlokalizowano koszary 62 Suzdalskiego Pułku Piechoty, można znaleźć informacje o istnieniu linii kolejki wąskotorowej do Moniek[7].
Gmina zbiorowa Mońki powstała po raz piewszy 1 stycznia 1973 roku w powiecie monieckim w województwie białostockim w związku z reformą administracyjną kraju, która reaktywowała gminy w miejsce dotychczasowych gromad (które funkcjonowały w latach 1954–1972 [8]. W skład gminy weszło 41 sołectw, należących dawniej (przed 1954) do[9]:
gminy Kalinówka – 13 sołectw (32%): Ciesze, Dudki, Koleśniki, Konopczyn, Kropiwnica, Krzeczkowo, Łupichy, Mońki-Wieś, Potoczyzna, Przytulanka, Rusaki, Sikory i Waśki (a także miasto Mońki);
gminy Krypno – 2 sołectwa (5%): Boguszewo i Lewonie;
gminy Trzcianne – 4 sołectwa (10%): Czekołdy, Kołodzież, Zalesie i Znoski;
miasta Knyszyna – 4 sołectwa (10%): Dziękonie, Kuszyn, Magnusze i Magnusze.
Piramida wieku mieszkańców gminy Mońki w 2014 roku[1].
Turystyka
Lewonie
Dla turystyki gminy Mońki najważniejszy jest zlokalizowany w sąsiednich gminach Biebrzański Park Narodowy. W Mońkach istnieją obiekty oferujące noclegi, a w Masiach szkolne schronisko młodzieżowe.
Zabytki
Dwór w Sikorach, wejście
W gminie Mońki znajduje się pięć obiektów zabytkowych wpisanych do rejestru zabytków:
Głównym ośrodkiem edukacji w gminie są Mońki, gdzie znajdują się publiczne przedszkole, dwie szkoły podstawowe (w tym zespół szkół ze szkołą muzyczną), gimnazjum oraz Zespół Szkół kształcenia średniego. Istnieją także dwie wiejskie szkoły podstawowe – w Kuleszach i Boguszewie[13].
Moniecki Ośrodek Kultury zajmuje się organizowaniem m.in. imprez kulturalnych.
Opieka społeczna i zdrowotna
W Mońkach znajduje się szpital powiatowy, a także kilka prywatnych jednostek świadczących usługi opieki zdrowotnej oraz kilka aptek. Tam też zlokalizowany jest dom pomoc społecznej.
Przytulanka
Bezpieczeństwo
W Mońkach znajdują się Komenda Powiatowa Policji oraz Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej. W 2009 roku w Zawodach gminnych OSP wzięło udział 5 drużyn OSP – z Moniek, Sikor, Boguszewa, Mejł i Kulesz[14].