Suda-quruda yaşayanlar

Suda-quruda yaşayanlar
Elmi təsnifat
Beynəlxalq elmi adı

Suda-quruda yaşayanlar (lat. Amphibia) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinə aid heyvan sinfi. Bura tritonlar, salamandralar, qurbağalarayaqsızların və s. daxildir. Suda-quruda yaşayanlar sinfinə daxil olan növlərin sayı bəzi hesablamalara görə 6700[3] (bəzi hesablamalara görə 4500[4]) Bu sinfin nümayəndələri sürfə halında suda yaşayan və qələsəmələrlə, böyüdükdən sonra isə, adətən, ağciyər (və dəri) ilə nəfəs alan, su mühitini tərk edə bilən, lakin həmişə yüksək rütubətə ehtiyacı olan onurğalılardır.

Bu sinfə daxil olan heyvanlar həm suda, həm də quruda yaşayırlar. Dəridə selik vəziləri vardır. Kəllə onurğa sütununa iki çıxıntı ilə hərəkətli birləşmişdir. Qabırğalar döş sümüyünə çatmır. Kürüləmə, kürünün mayalanması və inkişafı suda keçir. Sürfələr suda yaşayır və qəlsəmə ilə tənəffüs edir. Sürfənin yetkin qurbağaya çevrilməsi metamorfozla adlanır. Hava mühitinə keçməkİə əlaqədar olaraq qəlsəmələri əvəz edən ağciyərlər, üzgəcləri əvəz edən beşbarmaqlı ətraflar əmələ gəlmişdir. Yetkin qurbağada ürək üç kameralıdır. Bədənə arterial qanla venoz qanın qarışığı gedir.

Böyümüş formaların iki cüt beşbarmaqlı ətrafı olur (dördayaqlılarda). Bədən adətən hamar dəri ilə örtülür, bəzi nümayəndələrində (Steqosefalar və ayağı olmayanlar) dəri sümükləşməsi müşahidə edilir. Skelet dörd nahiyədən (boyun, bədən, sağrı və quyruq) ibarətdir. Amfibilər əksəriyyəti kürü ilə çoxalır. Amfibilər təsnifatı kəllənin quruluşunun xüsusiyyələrinə və onurğanın formalaşma prosesinin müxtəlifliyinə və sümükləşmə dərəcəsinə əsaslanır. Amfibilər üç yarımsinifi məlumdur: batraxomorflar (Batrachomorfa, qurbağakimilər), batraxozavrlar (Batrachosauria, qurbağakərtənkələlər) və lepospondililər (Lepospondyli, incəonurğalılar). Gec devondan gec yuraya qədər yaşamış qədim amfibilər Steqosefalar adlanır. Gec devon – müasir.[5]

Quruya çıxan ilk onurğalılardır. Lakin çoxalması və inkişafı suda gedir. Quru mühitinə uyğunlaşma əlaməti kimi ilk selik vəzili dəri, ağciyər və dəri tənəffüsü, iki qan dövranı, beş barmaqlı arxa ətraflar meydana gəlmişdir. Ürək üç kameralıdir, qan mədəcikdə qismən qarışır. İki qan dövranı vardır. Bədən temperaturu sabit deyildir. Göl qurbağası timsalında xarici və daxili qurluşu: bədəni baş gövdə ətraflardan ibarətdir. Başda bir cüt göz qoxu və tənəfüsə xidmət edən bir cüt burun dəliyi, təbil pərdəsi yerləsir. Erkək göl qurbağasında dişidən fərqli olaraq qurultu səsini gücləndirən iki ədəd rezonator var. Ön və arxa ətaflarindakı barmaqlarının sayı müxtəlifdir. Ön ətraf dörd, arxa ətraf beş barmaqlıdır. Arxa ətrafındakı barmaqları arasında üzmə pərdəsi var. Suda yalnız cüt arxa ətrafları sayəsində üzür. Skeleti: Kəllə onurğa sütununa iki çıxinti ilə birləşib. Onurğa skleti əsasən aşağıdakı şöbələrə bölünür: Boyun bir fəqərədən, gövdə yeddi fəqərədən, oma bir fəqərədən və quyruq hissəsində fəqərələrin birləşib əmələ gətirdiyi bir sümükdən ibarətdir. Yuxari ətraf qurşağı 4 növ sümükdən:

  • 1 döş
  • 2 qarğa
  • 2 kürək
  • 2 körpücük sümüyündən ibarətdir. Aşağı ətraf bir növ iki çanaq sümüyündən təşkil olunmuşdur. Arxa ətraf əzələləri daha yaxşı inkişaf etmişdir. Həzm sistemi: Alt dodağın uc hissəsinə birləşən dil qidanın tutulmasında iştirak edir. Tüpürcək vəziləri inkişaf edir. Bağirsaq, ifrazat və cinsiyyət orqanlarının axacaqları klokaya açılır. Çoxalma və inkişafı: Yazda çoxalır. Yalnız erkək fərdlərdə başda olan rezanatorlar cütləşmə zamanı səsi gücləndirir. Mayalanma su mühitində gedir, metamarfozla inkişaf edir: Yetkin fərd→Qışlama dövrü→Kürüləmə→sürfə(çömçəquyruq)

Çömçəquyruqun balığa oxşar əlamətlərinə aiddir:

  • qəlsəmə tənəffüsü
  • ikikameralı ürək
  • ürəkdən venoz qanın keçməsi
  • bir qan dövranı
  • yan xətt orqanın olması

Göl qurbağasının fərdi inkişafı zamanı qan dövranı və ürəyindəki qulaqcıqların sayı artıb sonra dəyisməz qalır.

Təsnifat

İstinadlar

  1. Integrated Taxonomic Information System (ing.). 2009.
  2. Blackburn D. C., Wake D. B. Class Amphibia Gray, 1825. // Animal Biodiversity: An Outline of Higher-level Classification and Survey of Taxonomic Richness / red. Z. Zhang 2011. C. 3148, burax. 1. S. 39–55. ISBN 978-1-86977-849-1, 978-1-86977-850-7
  3. Amphibian Species of the World Arxivləşdirilib 2009-07-24 at the Wayback Machine База данных амфибий. Darrel Frost and The American Museum of Natural History
  4. "Класс Земноводные, или Амфибии: общая характеристика". 2020-08-14 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 2011-12-15.
  5. Geologiya terminlərinin izahlı lüğəti. — Bakı: Nafta-Press, 2006. — Səhifələrin sayı: 679.

Xarici keçidlər

Həmçinin bax

Read other articles:

Polish far-right politician and publicist (born 1942) Janusz Korwin-MikkeKorwin-Mikke in 2016Chairman of KORWiNIn office22 January 2015 – 15 October 2022Preceded byPosition establishedSucceeded bySławomir MentzenMember of the SejmIn office12 November 2019 – 12 November 2023ConstituencyWarsaw IIn office25 November 1991 – 31 May 1993ConstituencyPoznań 18Member of the European ParliamentIn office1 July 2014 – 1 March 2018ConstituencyKatowice Personal...

 

Ministry of Industries and Productionوزارتِ صنعت و پیداوار، پاکستانAgency overviewFormed ()JurisdictionGovernment of PakistanHeadquartersBlock A, Pak SecretariatIslamabad, ICT, Pakistan. 44000.Minister responsibleGohar Ejaz, Federal Minister of Industries & ProductionAgency executiveKhalid Masood Chaudhary, Pakistan Secretary of Industries and ProductionWebsitewww.moip.gov.pk The Ministry of Industries and Production (Urdu: وزارتِ صنعت و پیدا...

 

1997 Dutch comedy drama film This article has multiple issues. Please help improve it or discuss these issues on the talk page. (Learn how and when to remove these template messages) This article does not cite any sources. Please help improve this article by adding citations to reliable sources. Unsourced material may be challenged and removed.Find sources: All Stars 1997 film – news · newspapers · books · scholar · JSTOR (February 2015) (Learn ho...

American soccer player For the South African cricketer, see Chad Barrett (cricketer). Chad Barrett Barrett playing for Toronto FC in 2010Personal informationFull name Chad Randall BarrettDate of birth (1985-04-30) April 30, 1985 (age 38)Place of birth San Diego, California, United StatesHeight 5 ft 11 in (1.80 m)Position(s) ForwardCollege careerYears Team Apps (Gls)2003–2004 UCLA Bruins 43 (16)Senior career*Years Team Apps (Gls)2005–2008 Chicago Fire 82 (18)2008–2010...

 

For other uses, see Rocky Mountain Rangers (disambiguation). Rocky Mountain RangersRegimental badgeActive1908–presentCountryCanadaBranchCanadian ArmyTypeLight infantryRoleTo close with and destroy the enemySizeOne battalionPart of39 Canadian Brigade GroupGarrison/HQJR Vicars Armoury, 1221 McGill Road, Kamloops, British ColumbiaNickname(s)RangersMotto(s)Kloshe nanitch (Chinook jargon for 'Keep a good lookout')[1]MarchThe Meeting of the WatersEngagements First World War S...

 

Artikel ini tidak memiliki referensi atau sumber tepercaya sehingga isinya tidak bisa dipastikan. Tolong bantu perbaiki artikel ini dengan menambahkan referensi yang layak. Tulisan tanpa sumber dapat dipertanyakan dan dihapus sewaktu-waktu.Cari sumber: Gundala Putra Petir film 1981 – berita · surat kabar · buku · cendekiawan · JSTOR Untuk serial komik pahlawan super Indonesia-nya, lihat Gundala (komik). Gundala Putra PetirBerkas:Gundala-putra-peti...

Maharaja and Raja of Kolhapur from 1894 to 1922 For the 20th-century titular ruler, see Shahu II of Kolhapur. ShahuMaharajaPortrait c. 1912Maharaja of KolhapurReign1894–1922Coronation1894PredecessorShivaji VISuccessorRajaram IIIBornYashwantrao Ghatge[1](1874-06-26)26 June 1874Kagal, Kolhapur State, British India,(Present-day Kagal, Kolhapur district, Maharashtra, India) [2]Died6 May 1922(1922-05-06) (aged 47)Bombay, Bombay Presidency, British India(Now Mumbai)Name...

 

OpenSimSample Musculoskeletal Models in OpenSimDeveloper(s)SimbiosStable release4.3 / September 18, 2021; 2 years ago (2021-09-18)[1] Repositorygithub.com/opensim-org/opensim-coreOperating systemCross-platformTypeTechnical computingLicenseApache 2.0[2]Websitesimtk.org/projects/opensim/ OpenSim is an open source software system for biomechanical modeling, simulation and analysis. Its purpose is to provide free and widely accessible tools for conducting biomech...

 

Argentine politician (1947–2021) This article needs additional citations for verification. Please help improve this article by adding citations to reliable sources. Unsourced material may be challenged and removed.Find sources: Jorge Busti – news · newspapers · books · scholar · JSTOR (December 2021) (Learn how and when to remove this template message) Jorge BustiBusti in 2007Governor of Entre RíosIn office2003–2007LieutenantPedro GuastavinoPreced...

Ophoven AirfieldAdvanced Landing Ground Y-32Limburg Province, Belgium Ophoven AirfieldOphoven Airfield (Belgium) Coordinates51°08′08″N 005°47′00″E / 51.13556°N 5.78333°E / 51.13556; 5.78333TypeMilitary airfieldSite informationControlled byUnited States Army Air ForcesSite historyBuilt byIX Engineering CommandIn useDecember 1944-May 1945MaterialsPierced Steel Planking (PSP) Ophoven Airfield is an abandoned World War II military airfield which ...

 

Artikel ini sebatang kara, artinya tidak ada artikel lain yang memiliki pranala balik ke halaman ini.Bantulah menambah pranala ke artikel ini dari artikel yang berhubungan atau coba peralatan pencari pranala.Tag ini diberikan pada Desember 2022. Blepisanis glabra Klasifikasi ilmiah Kerajaan: Animalia Filum: Arthropoda Kelas: Insecta Ordo: Coleoptera Famili: Cerambycidae Genus: Blepisanis Spesies: Blepisanis glabra Blepisanis glabra adalah spesies kumbang tanduk panjang yang tergolong famili C...

 

In the Year 2525 (Exordium & Terminus) Сингл Zager and Evansс альбома 2525 (Exordium & Terminus) Сторона «Б» «Little Kids» Дата выпуска 1969 Формат 7” Жанры психоделический рок, спейс-рок Язык английский Длительность 3:15 Автор песни Рик Эванс Лейбл RCA Хронология синглов Zager and Evans «In the Year 2525 (Exordium & Terminus)» (1969) «Car...

Questa voce sull'argomento lottatori svedesi è solo un abbozzo. Contribuisci a migliorarla secondo le convenzioni di Wikipedia. Rudolf Svensson Nazionalità  Svezia Lotta Specialità Lotta libera, greco-romana Categoria Pesi medio-massimi, pesi massimi Squadra Brandkårens IK Carriera Nazionale Svezia Palmarès Competizione Ori Argenti Bronzi Giochi olimpici 2 2 0 Mondiali 0 2 0 Per maggiori dettagli vedi qui   Modifica dati su Wikidata · Manuale Johan Rudolf Svensson (G...

 

American actress Jennifer EdwardsEdwards in Heidi (1968)BornJennifer B. McEdward[1] (1957-03-25) March 25, 1957 (age 66)Los Angeles, California, U.S.OccupationActressChildren2ParentBlake Edwards (father)RelativesJulie Andrews (stepmother), Emma Walton Hamilton (step-sister) Jennifer Edwards (born March 25, 1957) is an American actress. She came to national prominence for her role in the 1968 NBC made-for-television movie Heidi. Career Her best known role was the NBC made-for-tele...

 

Comune in Piedmont, ItalyTrezzo Tinella TrésComuneComune di Trezzo TinellaLocation of Trezzo Tinella Trezzo TinellaLocation of Trezzo Tinella in ItalyShow map of ItalyTrezzo TinellaTrezzo Tinella (Piedmont)Show map of PiedmontCoordinates: 44°41′N 8°6′E / 44.683°N 8.100°E / 44.683; 8.100CountryItalyRegionPiedmontProvinceProvince of Cuneo (CN)FrazioniCappelletto, Mompiano, LeomonteGovernment • MayorVIAZZI MarioArea[1] • Total1...

هذه المقالة يتيمة إذ تصل إليها مقالات أخرى قليلة جدًا. فضلًا، ساعد بإضافة وصلة إليها في مقالات متعلقة بها. (ديسمبر 2021) بوتنسا بوتشينا شعار بوتنسا بوتشيناشعار بوتنسا بوتشيناشعار الاسم الرسمي Comune di Potenza Picena   الإحداثيات 43°22′N 13°37′E / 43.367°N 13.617°E / 43.367; 13.617 تقسيم إ...

 

Cloth hat with a downward-sloping brim A man wearing a bucket hat A bucket hat (variations of which include the fisherman's hat, Irish country hat and session hat) is a hat with a narrow, downward-sloping brim. Typically, the hat is made from heavy-duty cotton fabric such as denim or canvas, or heavy wool such as tweed, sometimes with metal eyelets placed on the crown of the hat for ventilation. It was first adopted as a high fashion item in the 1960s, and with subsequent revivals in both str...

 

الدوري الفنلندي الممتاز 1991 تفاصيل الموسم الدوري الفنلندي الممتاز  النسخة 82  البلد فنلندا  التاريخ بداية:21 أبريل 1991  نهاية:20 أكتوبر 1991  البطل نادي كوسيسي[1]  مباريات ملعوبة 198   عدد المشاركين 12   الدوري الفنلندي الممتاز 1990  الدوري الفنلندي الممتاز 19...

Cybill Gatunek sitcom Kraj produkcji Stany Zjednoczone Oryginalny język angielski Twórcy Chuck Lorre Główne role Cybill ShepherdChristine BaranskiAlicia WittDedee PfeifferTom WopatAlan Rosenberg Liczba odcinków 87 Liczba serii 4 sezony Produkcja Reżyseria Pamela Fryman Czas trwania odcinka ok. 22 minut Pierwsza emisja Data premiery 2 stycznia 1995 Lata emisji 1995–1998 Cybill – amerykański sitcom emitowany w amerykańskiej stacji CBS od 2 stycznia 1995 do ...

 

Austrian Airlines AG IATA ICAO Kode panggil OS AUA AUSTRIAN Didirikan30 September 1957Mulai beroperasi31 Maret 1958PenghubungBandara WinaProgram penumpang setiaMiles & MoreLounge bandaraAustrian Senator Lounge, Austrian Business Lounge & HON CircleAliansiStar AllianceArmada61Tujuan130SloganThe charming way to flyPerusahaan indukLufthansa GroupKantor pusatSchwechat, AustriaTokoh utamaAlexis von Hoensbroech (CEO)Situs webwww.austrian.com Austrian Airlines AG atau sering disebut Austrian...

 

Strategi Solo vs Squad di Free Fire: Cara Menang Mudah!